Ísland í dag

Hvernig líður hagkerfinu?

Veik staða

Kibba: Margir eru án vinnu. Það þyngir stöðuna, þótt eldsneyti hafi lækkað. 2 af 6 viðvörunarljósum loga.

−25 Einkunn −100…+100
  • Hagkerfið vex samt: hagvöxtur er +1,3%.
  • Miðað við 2025: −5 → −25 (−20 stig). „Núna“ eru síðustu 12 mánuðir, ekki almanaksár.

Nýjustu gögn. Tímabil eru misjöfn eftir mælikvörðum, sjá „Sýna útreikning og heimildir“.

Núna

Áhrif á einkunn

−25,0 stig

Atvinnuleysi dregur mest niður

2 af 6 yfir viðvörunarmörkum

↓ Dregur niður

  • Atvinnuleysi−6,4
  • Breyting á atvinnuleysi−5,4
  • Lánadæmi sem hlutfall launa−5,2
Sjá alla 12 þættina
  • Verðbólga án húsnæðis Með húsnæði (VNV): 5,9%−3,6
  • Hagvöxtur−2,6
  • Húsnæðisverð−1,0
  • Ferðaþjónusta−1,0
  • Sjávarútvegur−0,9
  • Störf−0,6
  • Kaupmáttur−0,4

↑ Dregur upp

  • Orkuverð+1,3
  • Styrkur krónunnar+0,9

Hver mælikvarði ýtir einkunninni upp eða niður. Framlögin leggjast saman í einkunnina.

Sýna útreikning og heimildir

Undirstig × raunvægi = framlag til einkunnar. Raunvægi er grunnvægi deilt með samanlögðu grunnvægi þeirra mælikvarða sem hafa gögn.

Mælikvarði Gildi Undirstig Grunnvægi Raunvægi Framlag
Hagvöxtur Mælt · til 2. ársfj. 2026 Breyting á vergri landsframleiðslu á föstu verðlagi. Ár: ársgildi á móti fyrra ári. Núna: síðustu fjórir ársfjórðungar á móti fjórum þar á undan. Stig: −2% → −100, 2% → 0, 6% → +100. Heimild: Hagstofa Íslands, THJ01601; World Bank NY.GDP.MKTP.KD.ZG · sótt 19. nóv. 2026 +1,3% −18 15% 15,0% −2,6
Atvinnuleysi Mælt · til sep. 2026 Hlutfall atvinnulausra af vinnuafli (vinnumarkaðsrannsókn). Ár: ársmeðaltal. Núna: meðaltal síðustu 12 mánaða. Stig: 7% → −100, 4,5% → 0, 2% → +100. Heimild: Hagstofa Íslands, VIN00001; World Bank SL.UEM.TOTL.ZS · sótt 19. nóv. 2026 6,1% −64 10% 10,0% −6,4
Breyting á atvinnuleysi Mælt · til sep. 2026 Breyting á atvinnuleysi í prósentustigum frá fyrra tímabili. Stig: +1,5 → −100, 0 → 0, −1,5 → +100. Þegar breytingin bendir í sömu átt og atvinnuleysisstigið er hún margfölduð með 1 − 0,5 × |stig atvinnuleysis| / 100, svo hún gildir að hálfu þegar stigið er skýrast og nær að fullu þegar það er nálægt núlli. Heimild: Hagstofa Íslands, VIN00001 · sótt 19. nóv. 2026 +2,2 pst. −68 8% 8,0% −5,4
Störf Mælt · til sep. 2026 Breyting á fjölda starfandi (skráargögn). Ár: ársmeðaltal á móti fyrra ári. Núna: 12 mánuðir á móti 12 þar á undan. Stig: −3% → −100, +0,5% → 0, +4% → +100. Heimild: Hagstofa Íslands, VIN10001; World Bank SL.TLF.TOTL.IN · sótt 19. nóv. 2026 +0,2% −7 8% 8,0% −0,6
Kaupmáttur Mælt · til sep. 2026 Launavísitala leiðrétt fyrir almennri VNV. Ár: ársmeðaltöl. Núna: nýjasti mánuður á móti sama mánuði árið áður. Stig: −5% → −100, 0 → 0, +5% → +100. Heimild: Hagstofa Íslands, LAU04000, VIS01000 · sótt 19. nóv. 2026 −0,3% −6 7% 7,0% −0,4
Lánadæmi sem hlutfall launa Mælt · til okt. 2026 Mánaðarleg greiðsla staðlaðs lánadæmis (sjá Lánadæmi) sem hlutfall af miðgildi heildarlauna fyrir skatt. Stýrivextir + 1,5 pst. eru notaðir sem staðgengill fyrir húsnæðislánavexti. Stig: 45% → −100, 30% → 0, 15% → +100. Heimild: BIS, Hagstofa Íslands, BIS WS_CBPOL, BIS WS_SPP, Hagstofa VIN02002 · sótt 19. nóv. 2026 41,1% −74 7% 7,0% −5,2
Húsnæðisverð Mælt · til 2. ársfj. 2026 Raunverð íbúðarhúsnæðis (BIS). Ár: ársmeðaltal á móti fyrra ári. Núna: fjórir ársfjórðungar á móti fjórum þar á undan. Stig: −10% → −100, 0 → 0, +10% → +100. Heimild: BIS, WS_SPP Q.IS.R.628 · sótt 19. nóv. 2026 −1,5% −15 7% 7,0% −1,0
Ferðaþjónusta Mælt · til sep. 2026 Brottfarir erlendra farþega um Keflavíkurflugvöll. Ár: ársgildi á móti fyrra ári. Núna: 12 mánuðir á móti 12 þar á undan. Stig: −20% → −100, 0 → 0, +20% → +100. Eftir COVID geta grunnáhrif ráðið miklu. Heimild: Hagstofa Íslands, SAM02001 · sótt 19. nóv. 2026 −2,9% −14 7% 7,0% −1,0
Sjávarútvegur Mælt · til 2025 Útflutningsverðmæti sjávarafurða í krónum, leiðrétt með almennri VNV. Aðeins ársgögn; „Núna“ notar síðasta heila ár. Gengislækkun getur hækkað verðmætið án þess að magn aukist. Stig: −15% → −100, 0 → 0, +15% → +100. Heimild: Hagstofa Íslands, SJA04903, VIS01000 · sótt 19. nóv. 2026 −2,2% −15 6% 6,0% −0,9
Styrkur krónunnar Mælt · til okt. 2026 12 mánaða breyting viðskiptaveginnar gengisvísitölu krónunnar (BIS, breið karfa 64 ríkja, nafngengi). Ár: breyting ársmeðaltala. Núna og mánuðir: nýjasti mánuður á móti sama mánuði árið áður. Spá: breyting gengisvísitölu í spánni. Ef vísitöluna vantar er notað jafnvegið meðaltal EUR, USD og JPY. Stig: −25% → −100, 0 → 0, +25% → +100. Heimild: BIS; ECB (frankfurter.dev), World Bank, BIS WS_EER M.N.B.IS (trade-weighted); ECB reference rates EUR/USD/JPY, World Bank PA.NUS.FCRF where it is missing · sótt 19. nóv. 2026 +1,8% +7 12% 12,0% +0,9
Verðbólga án húsnæðis Mælt · til okt. 2026 12 mánaða breyting VNV án húsnæðis; í spám almenn VNV, því spáin nær ekki til annars. Ár: breyting ársmeðaltala. 2,5% eða minna → 0 stig, 10% → −100; gefur aldrei jákvæð stig. Heimild: Hagstofa Íslands, VIS01000 · sótt 19. nóv. 2026 5,9% −45 8% 8,0% −3,6
Orkuverð Mælt · til okt. 2026 Verð á rafmagni og hita (CP045, vægi 46%) og eldsneyti (CP0722, vægi 54%): 12 mánaða breyting til sama mánaðar og almenn VNV. Hvor liður er borinn saman við verðbólgu, (1 + breyting) / (1 + verðbólga) − 1, og vegið meðaltal liðanna er mælikvarðinn. Stig: 20% umfram VNV → −100, 0 → 0, 20% undir VNV → +100. Heimild: Hagstofa Íslands, VIS01308 (CP045, CP0722), VIS01000 · sótt 19. nóv. 2026 −5,1% +25 5% 5,0% +1,3

Regla um gögn sem vantar: mælikvarði án gagna er felldur út og vægi hinna hækkað hlutfallslega. Ekkert gildi er búið til; gildi sem er fært áfram frá síðasta heila ári er merkt þannig.

Hvernig virkar einkunnin?

Einkunnin vegur saman 12 mælikvarða á hagkerfið, hvern á kvarðanum −100 til +100. Opnaðu „Aðferð og gögn“ hér fyrir neðan til að sjá hvernig hún er reiknuð, hvaðan gögnin koma og hvar þau takmarkast.

Útreikningnum var síðast breytt 29. okt. 2026 (útgáfa 2). Sjá breytingaskrá

Aðferð og gögn

Hér er útskýrt hvernig einkunnin er reiknuð, hvaðan gögnin koma og hvar þau takmarkast. Ekkert hér hefur áhrif á tölurnar sjálfar.

  1. Við skoðum 12 mælikvarða á efnahaginn, til dæmis hagvöxt, atvinnuleysi, útflutning sjávarafurða, verðbólgu, orkuverð og gengi krónunnar.
  2. Hver mælikvarði fær stig frá −100 til +100. Dæmi: 6% hagvöxtur gefur +100, 2% gefur 0 og −2% gefur −100.
  3. Mikilvægustu mælikvarðarnir vega mest: hagvöxtur 15%, gengi krónunnar (viðskiptavegið) 12%, atvinnuleysi 10% og svo framvegis.
  4. Stigin eru margfölduð með vægi og lögð saman. Útkoman er einkunnin, og sundurliðunin sýnir hvað hver liður leggur til.
  5. Einkunnin fellur svo í einn af fimm flokkum, frá ⛈️ Mjög veikri stöðu (−100 til −50) upp í ☀️ Mjög sterka stöðu (+50 til +100).

Nánar um aðferðina

Hvað mælir einkunnin? Blöndu þriggja þátta: umsvif (hagvöxtur, störf, ferðaþjónusta, sjávarútvegur), afkomu heimila (atvinnuleysi, kaupmáttur, lánadæmið, orkuverð) og verðstöðugleika (verðbólga og gengi krónunnar). Hún mælir ekki hagsveifluna eina, og heitin „sterk“ og „veik“ staða lýsa niðurstöðu líkansins, ekki opinberri greiningu.

Núllpunkturinn: hver mælikvarði fær 0 stig við valið viðmið (t.d. 2% hagvöxtur, 4,5% atvinnuleysi, 2,5% verðbólga). Viðmiðin eru ekki kvörðuð út frá meðaltali neins tímabils, svo 0 merkir ekki „venjulegt ár“.

Gögn sem vantar: ef mælikvarða vantar fyrir tímabil er hann felldur út og vægi hinna hækkað hlutfallslega. Spárárin byggja aðeins á þeim mælikvörðum sem spáin nær til og fyrstu árin vantar ferðaþjónustugögn. Þess vegna sýnir síðan gagnadekkun, raunvægi og samanburð á sömu mælikvörðum.

Af hverju vegur vinnumarkaðurinn svona þungt? Hann vegur samtals 26%: atvinnuleysisstigið (10%) sýnir slakann, breyting þess (8%) grípur vendipunkta snemma, því atvinnuleysi stekkur upp í byrjun hverrar niðursveiflu á Íslandi, og fjölgun starfandi (8%) sýnir hvort störfum fjölgar. Stigið og breytingin skarast: þegar bæði benda í sömu átt er dregið smám saman úr vægi breytingarinnar eftir því sem stigið er skýrara, niður í helming, svo vinnumarkaðurinn ráði ekki einn fyrirsögninni. Afslátturinn eykst samfellt, svo örlítil hreyfing á atvinnuleysi hreyfir einkunnina aldrei í stökki.

Verðbólga: einkunnin notar VNV án húsnæðis, en viðvörunarljósið almenna VNV. 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans miðast við almenna VNV; að nota sama viðmið á VNV án húsnæðis er val líkansins. Húsnæðisliðurinn var tekinn út til að tvítelja ekki hækkun húsnæðisverðs, sem kemur inn í gegnum húsnæðisverð og lánadæmið. Skörunin er þó aðeins að hluta: húsnæðisliður VNV mælir kostnað við að búa í húsnæði (m.a. leigu og reiknaða leigu), en húsnæðisverð mælir eignaverð. Án hans hverfur hækkun húsnæðiskostnaðar leigjenda og eigenda úr verðbólgumælingu einkunnarinnar.

„Hvernig metum við árið með gögnum dagsins í dag?“ er önnur spurning en „Hvað hefðum við getað vitað þá?“ Tímavélin svarar þeirri fyrri. Á sínum tíma birtust tölur vikum eða mánuðum seinna og voru oft endurskoðaðar eftir á, hagvöxtur stundum um prósentustig eða meira, svo árið getur virst skýrara núna en það var þá.

Gjaldmiðlaval breytir aðeins fjárhæðum: krónutölur eru umreiknaðar á meðalgengi viðkomandi árs (núna: nýjasta viðmiðunargengi ECB). Einkunn, prósentur og ávöxtun breytast ekki.

Orkuverð: 12 mánaða breyting á verði rafmagns og hita (VIS01308, CP045) og eldsneytis (CP0722), mæld til sama mánaðar og almenn vísitala neysluverðs (VIS01000). Hvor liður er leiðréttur fyrir verðbólgu, (1 + breyting) / (1 + verðbólga) − 1, og vegnir saman 46/54 eftir vægi þeirra í VNV (3,07% og 3,61%). Á síðunni Lífið á Íslandi eru báðar tölurnar sýndar: breyting að nafnverði og breyting umfram verðbólgu.

Forsendur sem má deila um: sterkari króna gefur jákvæð stig (meiri kaupmáttur, minni innflutt verðbólga) þótt hún geti þrengt að útflutningi, og hækkun raunverðs húsnæðis gefur jákvæð stig (betri eignastaða, umsvif) þótt hún þyngi fyrstu kaup. Prófað var að láta þessa liði aldrei gefa jákvæð stig (útreikningur 30. okt. 2026): einkunn síðustu 12 mánaða færi úr −25 í −26, en sterk ár lækka, t.d. 2016 úr +58 í +46 og 2005 úr +38 í +26. Röð áranna breytist lítið, svo líkaninu hefur ekki verið breytt; mikil hækkun raunverðs húsnæðis kveikir þó viðvörunarljós.

Eignir: alþjóðleg hlutabréf eru iShares MSCI World ETF (URTH) og bandarísk hlutabréf SPDR S&P 500 ETF (SPY), hvort tveggja verð leiðrétt fyrir arði (adjusted close frá Yahoo Finance); gull er PAX Gold (PAXG) á Kraken, með mánaðargögn frá október 2019, og árleg meðalverð LBMA fyrir 2020; Bitcoin er frá Kraken. OMXI15 er verðvísitala án arðs, sýnd frá október 2016, og er ekki tengd eldri vísitölum (ICEX-15, OMXI8, OMXI6).

„Núna“ ber saman síðustu 12 mánuði við 12 mánuðina þar á undan. 🔮 Spárárin byggja á þjóðhagsspá Hagstofunnar. Viðvörunarljósin eru sýnd aðskilin frá einkunninni því þau sýna áhættu sem einkunnin nær ekki yfir, eins og erlendar lántökur eða húsnæðisbólu. Bitcoin, gull, skuldabréf, hlutabréf, lén, afli og matvöruverð eru bara til fróðleiks og hafa ekki áhrif á einkunnina.

Orðalag Kibbu um breytingar fylgir föstum mörkum: undir 0,5% er „álíka“, 0,5–2% „aðeins“, 2–5% „töluvert“ og 5% eða meira „mikið“, jafnt upp og niður.

Mánaðarsýnin

Mánaðarskalinn metur hvern mánuð út frá 12 mánuðum fram að honum, bornum saman við 12 mánuðina þar á undan. Landsframleiðsla og húsnæðisverð eru ársfjórðungsleg, svo notaður er nýjasti ársfjórðungurinn; útflutningur sjávarafurða notar síðasta heila ár. Styrkur krónunnar byggir á viðskiptaveginni gengisvísitölu BIS, sem nær líka yfir 2009–2018 þegar Seðlabanki Evrópu birti ekki gengi krónunnar.

Breytingar á líkaninu

Þegar útreikningnum er breytt getur einkunnin breyst þótt hagkerfið hafi ekki gert það. Hér eru breytingarnar skráðar.

Útgáfa 2 — 29. okt. 2026

  • Breyting á atvinnuleysi vegur minna þegar hún bendir í sömu átt og atvinnuleysisstigið: margfölduð með 1 − 0,5 × |stig| / 100, svo hún gildir að hálfu þegar stigið er skýrast. Afslátturinn er samfelldur.
  • Styrkur krónunnar er mældur með viðskiptaveginni gengisvísitölu BIS í stað jafnvegins meðaltals EUR, USD og JPY. Jafnvegna meðaltalið er aðeins varaleið og er merkt þar sem það er notað; eins og er notar ekkert tímabil það. Mánaðarsýnin hefur nú gengi líka 2009–2018.
  • Orðalag Kibbu um stærð breytinga fylgir föstum mörkum (álíka, aðeins, töluvert, mikið).
  • Áhrif á eldri tölur (reiknað 29. okt. 2026): einkunn síðustu 12 mánaða fór þá úr −26 í −24, 2022 úr +48 í +46, 2020 úr −33 í −30 og 2009 úr −77 í −73. Ef þú vitnaðir í eldri tölu er munurinn vegna útreikningsins, ekki hagkerfisins.

Útgáfa 1 — fyrir 29. okt. 2026

Upphaflega líkanið: 12 mælikvarðar með sama vægi og nú, atvinnuleysisbreyting talin að fullu og gengi sem jafnvegið meðaltal EUR, USD og JPY.

Heimildir einkunnar

Hver mælikvarði í einkunninni, hvaðan hann kemur, hversu oft hann birtist og hvernig hann er reiknaður.

Mælikvarði Heimild Tíðni
Hagvöxtur Grunnvægi: 15% Hagstofa Íslands THJ01601; World Bank NY.GDP.MKTP.KD.ZG sótt 19. nóv. 2026 Ársfjórðungslega
Atvinnuleysi Grunnvægi: 10% Hagstofa Íslands VIN00001; World Bank SL.UEM.TOTL.ZS sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Breyting á atvinnuleysi Grunnvægi: 8% Hagstofa Íslands VIN00001 sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Störf Grunnvægi: 8% Hagstofa Íslands VIN10001; World Bank SL.TLF.TOTL.IN sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Kaupmáttur Grunnvægi: 7% Hagstofa Íslands LAU04000, VIS01000 sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Lánadæmi sem hlutfall launa Grunnvægi: 7% BIS, Hagstofa Íslands BIS WS_CBPOL, BIS WS_SPP, Hagstofa VIN02002 sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Húsnæðisverð Grunnvægi: 7% BIS WS_SPP Q.IS.R.628 sótt 19. nóv. 2026 Ársfjórðungslega
Ferðaþjónusta Grunnvægi: 7% Hagstofa Íslands SAM02001 sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Sjávarútvegur Grunnvægi: 6% Hagstofa Íslands SJA04903, VIS01000 sótt 19. nóv. 2026 Árlega
Styrkur krónunnar Grunnvægi: 12% BIS; ECB (frankfurter.dev), World Bank BIS WS_EER M.N.B.IS (trade-weighted); ECB reference rates EUR/USD/JPY, World Bank PA.NUS.FCRF where it is missing sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Verðbólga án húsnæðis Grunnvægi: 8% Hagstofa Íslands VIS01000 sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Orkuverð Grunnvægi: 5% Hagstofa Íslands VIS01308 (CP045, CP0722), VIS01000 sótt 19. nóv. 2026 Mánaðarlega
Viðskiptajöfnuður (viðvörunarljós) World Bank (IMF) BN.CAB.XOKA.GD.ZS sótt 19. nóv. 2026 Árlega
Skuldir ríkissjóðs World Bank (IMF Government Finance Statistics) GC.DOD.TOTL.GD.ZS sótt 19. nóv. 2026 Árlega
Þjóðhagsspá (spárár) Hagstofa Íslands THJ07000 sótt 19. nóv. 2026 Árlega

Gullheimildir

Hvar Heimild Tímabil
Gullverð á Mörkuðum og í tímavélinni („Núna“ og ár) PAX Gold (PAXG) á Kraken; ársmeðaltöl LBMA fyrir 2020 LBMA til 2019, Kraken frá 2020
Sparnaðarhermir, alþjóðlegar eignir og íslenski markaðurinn PAX Gold (PAXG) á Kraken, mánaðarmeðaltal Frá október 2019
Gjaldmiðlar og gull Lokaverð framvirkra samninga á COMEX (Yahoo Finance); Kraken eða meðaltal nágrannamánaða þar sem það vantar Eins langt aftur og Yahoo Finance nær
Gull og skuldabréf Lokaverð framvirkra samninga á COMEX (Yahoo Finance), í dollurum Frá 2003

Allar gagnaveitur síðunnar

Meee! Hæ, ég er Kibba 🐑

Ýttu á Meee til að halda áfram.